Men bothered by low semen count and reduced motility that bar them from siring offspring will soon have to gobble up the cheap fruit of malunggay, which is now enjoying a big demand on account of its recently-discovered high micronutrient content.

A recent study conducted by experts and reported by Dr. Vivencio Mamaril of the Bureau of Plant Industry (BPI) showed that the fruit of malunggay, which is also known globally by its scientific name Moringa Oleifera Lam, helps immensely in raising semen count.

By the same token, consuming the malunggay fruit leads to higher motility or semen movement, which translates into increased opportunity for the semen to fertilize an egg.

Previously, only the leaves of malunggay had gained a following for their high micronutrient yield.

This scientific finding will certainly have an impact on current malunggay consumption since only the leave have been nurtured and purchased by companies for fortifying processed food that includes instant noodles.

Unknown to many as well, malunggay is known as the horse radish tree, and the Japanese condiment wasabi, the usual accompaniment so sashimi, California maki and other sushi preparations.

In the same article, Mamaril said malunggay is "perhaps the most nutritious vegetable available in the planet. My reading had revealed that malunggay has seven times the vitamin C in oranges, four times the calcium in milk, four times the vitamin A in carrots, two times the protein in milk, and three times the potassium in bananas."

Aside from the fruits, it also reported that malunggay roots have health benefits. Professor Ramon Tan, president of CARICA Herbal Health Products Inc., has reported in his radio program that one of his friend who had undergoing kidney dialysis four times a week had seen strong kidney functions since drinking tea made of malunggay roots. His friend’s weekly dialysis has reduced to two.

 
 

KON gamiton ang usa ka tukog, mabali na lang kini dili pa makahinlo sa usa ka lugar. Pero kon ang usa ka tukog dugangan og daghang mga tukog unya bugkoson aron mahimong silhig, mahimo na kining makalimpiyo sa dakong hawan. Usa kini ka klasikong panig-ingnan sa mga Bol-anon kon panaghiusa na ang hisgotan. Tungod kay diha sa panaghiusa, mamugna ang kusog.

Kining panig-ingnan gigamit usab nga sumbanan sa mga migranteng Bol-anon nga nanarbaho sa Sidlakang lalawigan sa Al-Khobar, Saudi Arabia. Sa pagpanguna ni Elias ‘Dong’ F. Bonite uban sa napulog walo ka mga sano, giorganisar nila ug giporma ang usa ka kooperatiba – ang Boholano Overseas Workers and Community Credit Cooperative kun BOWACCC.

Abril 2004 kadto, ang magpupundar nga mga membro sa BOWACCC nagsugod sa ilang panagtagbo ug nagdiskusyon mahitungod sa pagtukod og kooperatiba. Unya nagpili sila og mga opisyal diin si Ginong Elias F. Bonite maoy gitudlo nga molingkod isip chairman of the board, samtang co-chairman si Dioscoro ‘Jun’ Ayag, secretary si Floriano ‘Flor’ Dolotina ug treasurer si Raymund Ferniz.

Sa misunod nga bulan, isigtampo na sila og inisyal nga kapital alang sa kooperatiba unya nagsugod sa pag-ugba sa Constitutions and By-Laws, Articles of Cooperation ug uban pa. Ug sa Agosto 5 sa samang tuig, ang Cooperative Development Authority miisyu nag registration certificate number CBU-2817 ngadto sa BOWACCC nga naghatag kanila og legal nga personalidad sa pagtransak og negosyo pinasubay sa gilatid sa CDA ug By-Laws and Policies sa kooperatiba. Usa kini ka paspas nga hitabo diin nakapahigayon sila sa pagparehistro dinhi sa Pilipinas partikular na sa Tagbilaran City bisan pa og busy kaayo sila sa ilang mga trabaho. Kini tungod sa suporta ug pagtabang sa ilang mga pamilya nga nahibilin sa Bohol.

Nag-unang tumong ning maong kooperatiba ang pagpangalap og pundo ug ipahulam kini sa mga membro alang sa productive and provident purposes. Modawat usab kinig deposito ug magpahulam og salapi ngadto sa mga membro nga gustong mosulod sa pagnegosyo alang sa dugang sosyal ug ekonomikanhong kaugmaran sa mga membro ug sa ilang mga dependent. Ang BOWACCC kasamtangan karon nga nag-opisina sa Door 3 Mascariñas Apartment, 11 New Calcetta St. Cogon District, Dakbayan sa Tagbilaran aron sa pag-atiman sa mga membro ug sa ilang pamilya nga nanginahanglan sa serbisyo sa kooperatiba.

Ang pagtukod og usa ka kooperatiba dugay nang gidamgo ni Ginong Elias F. Bonite. Kon ang pagdumala og usa ka kapunongan ang hisgotan, kasaligan kaayo niini si Ginong Bonite. Sa wala pa siya matudlo nga chairman of the board sa BOWACCC, natudlo na siyang presidente (2004-2005) sa CISTA kun Cebuano Integrated Society and Tribal Allies, grupo sa tanang mga Pilipino nga nanaglitok og Binisaya. Napili siyang executive vice-president (2004-2006) sa Overseas Filipino Workers Congress, Sidlakang rehiyon, Saudi Arabia (OFWC-EP). Nahimo usab siyang deputy chapter commander (2006-2008) sa Order of the Knights of Rizal, Sidlakang rehiyon sa Saudi Arabia (OKOR-EPCC). Gawas niini, nagdako siya nga usa ka community organizer ug lider sukad pa niadtong uso pa ang Kabataang Barangay diin napili siyang presidente sa lungsod sa Panglao ug nahimong membro sa KB Provincial Board. Kining iyang mga kasinatian nga nakat-onan sa pag-apil-apil og mga organisasyon diin naghupot siyag sensitibong posisyon, gilaoman nga magamit og maaplay usab sa kooperatiba.

"Niadto, akong gidamgo nga hugpongon ang mga Bol-anon ug diri magsugod sa Saudi Arabia sa tinguha nga ang mga Bol-anon makabenepisyo niini. Mao nga sa paglantaw sa reintegration program sa gobyerno alang sa mga Overseas Filipino, akong giplano nga magtukod og kooperatiba alang sa akong mga kaliwat," pasiunang tug-an ni Ginong Bonite sa iyang e-mail ning tagsulat.

"Sa akong pagbakasyon sa pinangga kong lalawigan sa Bohol, Pebrero ngadto sa Marso 2004, nangalap kog impormasyon sa FICCO, usa sa labing malamposon nga kooperatiba sa Cagayan de Oro. Unya mibalik ko sa Saudi Arabia sa kataposan sa Marso 2004 dala ang mahinungdanong kasayoran sa kooperatiba. Sa Abril 2004, akong gipanawag ang pipila nako ka kaila nga Bol-anon aron magtukod og kooperatiba. Sa laktod nga pagkasulti, 19 mi ka orihinal nga membro sa BOWACCC nga gasugod."

Kauban ni Ginong Elias F. Bonite, taga Panglao, sa orihinal nga membro sa pagsugod sa BOWACCC sila si Floriano R. Dolotina, taga Sierra Bullones; Dioscoro O. Ayag, Jr. ug Raymund S. Ferniz, taga Tagbilaran City; Henry Chiu, taga Cortes; Erma O. Cabugnason ug Luis Janiola, parehong taga Guindulman; Jose Emerito Guibao, taga Calape; Rey Samante, taga Tagbilaran City; Gumersindo A. Maluenda, Jr., taga Loon; Reynaldo M. Palado, taga Calape; Peregrino C. Real, James V. Real ug Bernardo C. Butron, laing mga taga Tagbilaran City; Allan B. Avergonzado, Antonio J. Monter, taga Jagna; Deogenes G. Bonilla, taga Manga, Tagbilaran City; Ricardo L. Arcayos, taga Tubigon ug Joel M. Palado, taga Calape.

"Human sa upat ka buwan, narehistro ang puya nga kooperatiba sa Cooperative Development Authority (CDA) gumikan sa tabang sa among mga dependent sa Bohol ilabi na gyod sa akong kapikas nga si Gloria. Tungod niini, ang BOWACCC nahimong legal nga institusyon nga labing unang overseas nga narehistro sa CDA dili lamang sa Saudi Arabia kondili sa tibuok Middle East ug Africa Region."

"Pagkakaron, ang membro sa kooperatiba mokabat na sa usa ka gatos (100) apil na ang sa Bohol. Diri sa Saudi duna kamiy tigom-tigom matag bulan alang sa koleksiyon sa loan payments. Duna sab miy compulsory savings nga labing menos 100 Saudi Riyals (P1,350) kada buwan matag membro. Kamulo mi karon og tigom kada buwan aron matigayon ang among damgo nga ugma damlag makatukod og micro-finance bank sa Bohol.

Gustong tabangan sa BOWACCC ang mga membro nga gustong magkinaugalingon sa paghatag og kapital ug formal training sa livelihood nga mga proyekto.

"Niadtong pagbakasyon nako sa Hulyo-Agosto 2006, nakigsabot ko ni Mr. Boy Pernia, ang pangulo sa Bohol Poverty Reduction Office (BPRMO) ug siya mipasalig nga ang iyang opisina andam mohatag og training ug seminar sa bisan kinsang sakop sa BOWACCC nga gustong mosulod sa pagnegosyo sa Bohol ilabi sa nahisakay sa ilang livelihood programs. Nakigsabot usab ako sa mga namunoan sa Regional Office sa Agricultural Training Institute (ATI) nga nagabase sa Kabawan, Tagbilaran City. Ang ilang mga staff andam usab nga mopaambit sa ilang mga kahibalo sa bisan unsang agri-business ilabi na sa aspeto sa food and meat processing nga libre alang sa mga membro sa BOWACCC. Ang gikinahanglan lang sa mga membro mao ang pagpangayo og endorsement sa board of director sa BOWACCC ug makig-coordinate sa lokal nga buhatan sa Tagbilaran aron malatid ang mga paagi sa unsang mga training/seminar nga gikinahanglan sa unsa mang negosyo nga tukoron sa mga membro.

"Ang PBSP (Philippine Business for Social Progress) mi-offer sab nga ilang hatagan og ‘business proposal’ ang BOWACCC para sa reintegration program nga sa pagkakaron ako pang gihulat ang maong business plan for BOWACCC gikan sa PBSP," dugang saysay sa tsirman sa kooperatiba nganhi ning tagsulat.

Hinuon, ang operasyon sa BOWACCC wala maghigda sa kama nga puno sa mga rosas. Nakasinati usab sila og unos ug bagyo sa pagpatindog sa kooperatiba. Apan tungod sa pokus ug paningkamot uban sa walay paglunga nga suporta sa kadaghanan sa mga membro, napalutaw gayod nila ang barko padulong ngadto sa gusto nilang destinasyon.

Kon magmalamposon man ang BOWACCC sa ilang mga tumong ug tinguha, kini mag-agad usab sa kasibot sa mga namunoan ug sa mga sakop. Ang suporta sa mga sakop mahinungdanon kaayo alang sa kalamposan sa kooperatiba kay kini maoy produkto sa teamwork. Ang kontribusyon sa matag membro mahinungdanon sa usa ka malamposong organisasyon uban sa ilang mga opisyal.

"Gipakasama namo nga usa ka lawas sa tawo ang among organisasyon. Ang lawas sa tawo, dunay utok, mata, ilong, dunggan, kamot, baba, tiil ug uban pa. Ug ang matag parte adunay iyang kalihokan. Kon ang usa ka bahin mabalda, ang sistema dili molihok og normal mao nga magyagaw lang. Mao nga ang tanan kinahanglan nga molihok aron molampos ang kooperatiba," matod ni Ginong Bonite sa iyang pakigpulong sa pagsaulog sa ikaduhang anibersaryo sa pagkatukod sa BOWACCC niadtong Septiyembre 15, 2006 sa Al-Khobar, Saudi Arabia.

Sa iyang pakigpulong, gilakbitan usab niya ang kahinungdanon sa pagsalig ug respeto. Matod niya nga makaayo nga hatagan og igong pagsalig ug respeto ang mga namunoan sama nga ang mga membro angay usab nga respetohon sa mga namunoan. Angay nga adunay pagsinabtanay sa matag usa ka sakop. Kay ang pagkawala niini nga kinaiya maghatod sa BOWACCC ngadto sa wala. Dugang niini, iya usab nga gipahimug-atan ang kahinungdanon sa paglihok agad sa giplano ug dili lang pulos estorya aron magmalamposon ang kooperatiba.

"Sa pagkakaron, nag-operate kami isip usa ka Quasi Bank. Apan dako namong tinguha nga maka-operate og usa ka lehitimong Microfinance Bank diin nagkinahanglan lang kami og P5 ka milyon, nga dili kaayo dako kon ang tanan namo nga tinubdan mahiusa sa pagtapok," dugang pahayag sa tsirman sa BOWACCC.

Daghan na ang mga membro sa BOWACCC nga natabangan pinaagi sa paghatag og pautang alang sa providential purposes ug advance remittances, alang niadtong naulahi ang mga suweldo, sa minimum nga tubo. Ang membro mahimong makahulam gikan sa kooperatiba duha ka pilo sa iyang share capital ug savings. Kon duna siyay P25,000.00, mahimo siyang makahulam og P50,000.00 ug kon P50,000.00, mahimong makahulam og P100,000.00. Ang paghulam yano lang kaayo apan kinahanglan usab nga adunay mobarog nga 2 ka co-maker nga regular usab nga membro sa kooperatiba.

Ang pagpasakop sa BOWACCC wala lang maglimit sa mga Bol-anon sa Saudi Arabia apan bukas usab kini sa mga Bol-anon ug kagikan og Bol-anon sa tanang mga dapit sa kalibotan, apil na ang mga Bol-anon nga anaa karon nanikaysikay sa lalawigan sa Bohol.

Ang pagkatukod ug paglambo sa BOWACCC ning miaging duha ka tuig, usa ka testamento sa nagabaga nga kagustohan sa mga Bol-anon aron pagpamatuod ngadto sa tibuok kalibotan nga ang pagya nga "ija-ija, aho-aho" usa ka dakong sayop.

Sahi sa mga tukog nga gihiusa aron mahimong silhig, mao usab ang mga Bol-anon nga nagpaluyo sa BOWACCC. Kay diha sa panaghiusa mapalapad nila ang kawsa sa kooperatibismo ingon man ang mga serbisyo sa kooperatiba aron labi pang makatabang sa padayong pag-ugmad sa isla nga lalawigan sa Bohol. Kon kini magpadayon, atong malantaw nga ang BOWACCC makahimo og dakong kausaban.

(Alang sa dugang impormasyon, mahimong maduaw ang ilang websayt: http://www.geocities.com/boholworkers/home o tawagan ang ilang opisina sa (038) 2356450 o (038) 5018466, o mahimong kontakon kining mga tawhana sa Tagbilaran: Gloria L. Bonite, 09173064333; Jun Maluenda, 09192363190; Michelle Valencia, 09215187745.)

 

    Author

    A Boholano writer that dabbles on Cebuano writing. Presently a member of the editorial staff of Bisaya Magazine published by Manila Bulletin Publishing Corporation.

    Archives

    November 2007
    October 2007

    Categories

    All

    RSS Feed